169

cağım!' deme!" deniyor. Muhammed, yukarıdaki öyküyü anlatır­ken, Süleyman'ın da bu buyruğun bağlayıcı kapsamında bulundu­ğunu anlatıyor. Ne var ki, akla gelebilecek şöyle bir sorunun karşı­lığı yok:

—Süleyman antiçerken "kadınları şey edip gebe bırakacağına ve hepsine OĞLAN doğurtacağına" antiçmişti. Eyleme geçtiği za­man, "inşâallah" dememesi, neden o kadınların "gebe kalmalarına ve oğlan doğurmalarına" ENGEL OLUYOR da, "kadınları şeyet-mesine (cinsel birleşime) "ENGEL OLMUYOR? Yani "inşâallah-sızlığm etkisi" neden birincisinde görülüyor yalnızca?

Bu sorunun karşılığı, hadiste bulunmamakta. Yorumlarda da bir açıklama yok.

"tnşâallahsızlığın, Muhammed'in başına getirdiği":

Yukarıdaki hadiste görüldüğü gibi, "MELEK anımsattığı hal­de" Süleyman "İnşâallah" dememiş ve başına gelen gelmiş. Akta­rıldığına göre, bir olayda da Muhammed "inşâallah" demeyi unut­muş (meleğin ona anımsatıp anımsatmadığı açıklanmıyor):

OLAY: Birileri Muhammed'e gelirler ve birtakım sorular so­rarlar. Sorulara alacakları karşılığa göre müslüman olup olmamaya karar vereceklerdir. Muhammed de bu sorular için: "Yarın size ce­vap vereceğim!" der karşıdakilere. O sırada "inşâallah" demeyi unutmuştur. Cevap için "vahiy" getirsin diye Cebrail'i bekler, ama Cebrail bir türlü gelmez. "15 gün sürer bu kesinti". Cebrail sonra gelip durumu açıklar. Bir sürü dedikodu olduktan sonra... Ve Kur'an'ın Tann'sı, ayrıca Kehf Suresinin 23. -24. ayetleriyle uyan­da bulunur: "Hiçbir şeyi, Tann'nın dilemesi dışında, 'Ben onu yann yapacağım!' deme" diyerek... (Bkz. îbn İshak, e's-Sîre, Yay, Muh. Hamidullah, fıkra: 257; tefsirler, örneğin F. Razî, 211 108; Taberî, 151151; Nesefi, 319-10.. Ayncabkz. Müslim, hadis no: 1797.)

2000'e Doğru 29 Ekim 1989, Yıl 3, Sayı 44

170

İSLÂM'IN TANRI'SI AKILLI MI?

Bu soruyu, 45. sayıdaki mektubundan anımsayacağınız gibi Ha­lil Konut adındaki okurumuz da sormuştu. Bu okurumuz, "akaid ki-taplan"nda, Tamı için "akıllı, şuurlu" denmediğini, "denemeyece-ği"nin belirtildiğini, 22 Eylül günlü Türkiye Gazetesi'nde de, bir okuyucuya bu yönde cevap verildiğini yazmıştı.

Önce şu gerçeğin altım çizelim: insanlar, kafalarındaki "Tann"yı "insan" gibi düşünürler. "Tann"nın varlığını kanıtlama yönteminden, "Tann'yı nitelemeler"e dek bu geçerlidir, insanların eliyle yapılanlan görmüşler, bir de doğaya, evrene bakmışlar, "öyleyse bu şeylerin de bir YAPANı, YARATANı var" diye düşünmüşler. "tnsan"ın bir "canlı" olduğunu, yaşadığını, "gördüğünü", "işittiğini", "konuştuğu­nu", birtakım şeyleri "bildiğini", "istediğini", kimi şeylere "güç yetir­diğini", "sevdiğini", "sevmediğini", "acıdığım", "öfkelendiğini", "ba­ğışladığını",   "öç   aldığını",   "cezalandırma"   ve   "ödüllendirme" yollanna gittiğini görmüşler; "Tann"lannda da bu nitelikleri düşünüp inanmışlar. Tann'da da "hayat"ın, "bilgi"nin, "görme"nin, "işitme"nin, "irade"nin, "kudret"in, "kelâm"ın ve öteki niteliklerin bulunduğun sa­vunmuşlardır, islam inancında da ("kelâm", "akâid") bu görülür. Bir­çok din gibi İslâm da "insan biçimci"dir. ("Antropomorfizm") Tev­rat'ta   "Tann'nın   insanı   kendine   benzer   biçimde   yarattığı"nın açıklanması (Tekvin, 1:25.) ve bunun incil'e, Kur'an'a, "hadis"lere yansıması (konu için 39. sayımızdaki "Tann'nın Biçimi ve Boyu" baş­lıklı yazıyı bkz.) "insan biçimcilik"ten kaynağını alır. Burada ister is­temez bir düşünürün sözlerini anımsıyoruz: Elea Okulu'nun en eski fi­lozofu Xenophanes (M.Ö. 570-485): "Ethiob'lu (kara) bir adam, Tann'yı KARA sanır. Bir Trakyalı MAVİ GÖZLÜ görür. Öküzler ve atlar da bir Tann düşünebilselerdi, kendi biçimlerinde görürlerdi." (Bu sözleri yorumlanyla birlikte görmek için bkz. Cemil Sena, Tann Anlayışı, istanbul, 1978, RK Yayın., s. 110.)

"İslam kelâmı", özellikle "Sünnet Ehli (sünni ekol)", Tann'da

171

"dirilik", "bilgi", "görme", "işitme"... var görür de, "AKIL" var gör­mez. Tann için "AKILLIDIR (Âkil)" demez. (Bkz. Akaid kitapları, örneğin Hayâli, Şerhu Nuniyye, Arapça, İstanbul, 1318, s.23.)

Tann için "akıllıdır' denemeyeceğinin NEDEN'i açıklanırken, "akıl olmadan önce Tann'mn BİLGİSİZ bir dönem geçirmiş olması"nı kabul etmek gerekeceği, bununsa kabul edilemeyeceği ileri sürülür. (Bkz. Hayâli, aynı yer.) Yani: "AKIL, sonradan yaratıldığına göre, Tann için sözkonusu olamaz. Tann'nın herşeyi AKLIYLA bildiği ileri sürülürse, akıl yaratılmadan önce birşey bilmediği kabul edilmiş olur." Oysa "TarorTnın öteki "nitelik"leri için de aynı şey söylenebilin örne­ğin: "HAYATı Tann yaratmıştır, Tann'nın hayatı vardır denemez;. BlLGl'yi Tann yaratmıştır, Tann'nın bilgisi var denemez..." gibi sav­lar ileri sürülebilir.

islâm kelamında konu şöyle ortaya getirilir ."Tann'ya herhangi bir ad ve nitelik vermek, o ad ve niteliğin ayet ve hadiste bulunmasına mı bağlıdır ("tevkîfTdir), yoksa buna bağlı değil midir?". Tartışılır. Sünni kesim genellikle "bağlı" olduğu görüşündedir. (Bkz. Hayâli, ay­nı yer; Ebu'1-Muîn Nesefi, Tebsıra, s.72; Dr. Ali Abdulfettah, el Fıra-ku'1-Kelamiyye, Ezher, 1986, s.390.)

"Tann'nın AKILLI olduğu", ne Kur'an'da var, ne de hadislerde. Tann için "şudur ya da budur" diyebilmenin, ayet ve hadislerde geç­mesine bağlı olduğunu savunanlara göre "Tann akıllıdır" denemez. Tann'nın "adlar"ı, "sıfatlar"ı açıklanmıştır. Muhammed, bunların "99" olduğunu ve bunları sayanların da "cennetlik" olacaklannı söylüyor. (Bkz. Buhari, e's-Sahih, Kitabu't-Tevhid/12; Müslim, e's-Sahih, Kita-bu'z-Zikr/5-6, hadis no: 2677.) Muhammed, bunlan açıklıyor ve sayı­yor. (Bkz. Tirmizi, Sünen, Kitabu'd-Deavât/83, hadis no: 3507.) Bun­lara bakıyoruz, bunların arasında, Tann'nın "AKILLI" olduğunu anlatan bir ad ve nitelik yok, ("Âkl" ve benzeri bir şey geçmiyor.)

Kimileri "Tann ÂLIM (bilgili), KÂDlR (güçlü) de değildir." de­diklerinde SUNNl kelamcılann buna karşı çıktıklan ve en başta Ebu Mansur Maturîdî'nin şöyle dediği görülür: "O zaman Tann BİLGİSİZ, GÜÇSÜZ olur. Böyle bir şeydense Tann, yiiceliğiyle uzaktır." (Bkz. Ebu Mansur Maturîdî, Kitabu't-Tevhid, s.66.) Tann için "ÂLIM", "KADİR"... dememeyi, Tann için bir eksiklik sayanlann, aynı Tann için "AKILLI" dememeyi eksiklik saymamalan ilginçtir.

172

Akıl İslam'da ne denli önemlidir?

İslâm için, inanırları, savunurları hep "akıl dinidir, mantık dini­dir" derler. Bunu kanıtlamaya çalışırken, Kur'an'daki "akT'dan türeme sözcüklerin kullanıldığını ve "aklı olmayanın dini de yoktur" türünden "hadis"leri kanıt olarak gösterirler.

Birçok sözcük gibi "AKL"ın kökü de "deve"lidir. "Ikâl" Arap­ça'da, "devenin bağlandığı (deveyi bağlamaya yarayan) ip"tir. (Bkz. Arapça sözcükler ve Râğıb, el Müfredat, A-K-L maddesi.) Ayet ve hadislerdeki "akl"dan türeme sözcükler de bu köke dayanır. "Bağla­mak, alıkoymak, hapsetmek" anlamlarını içerir. (Bkz. Rağıb.) Ayet-lerdeki "belki aklederler..." anlamındaki sözlerde geçen "akletmek" de "anlamak" ve "özellikle Tannsal konulan düşünmek"tir. Bunun bili­nen "akıl"la ilgisi yoktur. Bir başka yazıda konu üzerinde aynca duru­lacak.

"Aklı olmayanın dini de yoktur." hadisine gelince. Bu hadisin, nice benzerleri gibi "UYDURMA" olduğu, kesin olarak belirlenmiş­tir. (Bkz. Aclûnî, Keşfu'1-Hafa, 2/487, no: 306.)

Kısacası: "Din" için, "İslam" için "AKIL" değil; "ÎMAN" gerek­lidir. "Tann"sının "AKILLI OLMAMASFıun, "eksiklik" sayılmaması da buna uygun değil mi?

2000'S Doğru 12 Kasım 1989, Yıl 3, Sayı 46

173

"TANRI BİLDİ-ANLADI Kî..."

Kur'an'da "Tann bildi-anladı ki... (Alime'llahu)" denir (Bakara: 187,235.) ve Tann'nın "neyi bilip anladığı, sonra ne yaptığı, nasıl bir değişikliğe gittiği" anlatılır. "Tann bildi-anladı ki..." diye başlayarak değil de, "Tanrı şunu şöyle bildi..." diye başlayarak da ayetlerin sözle­ri çevrilebilir Türkçe'ye. Diyanet'in resmi çevirisinde: "Allah... biliyor­du.", "Allah... bilir." denir. "Alime^,llahu"yu "Allah biliyordu" ya da "Allah bilir" diye çevirmek yanlıştır. Bir durumu kurtarmak için -ki zaman zaman bu yola gidiliyor- böyle çevrilmiştir. Çünkü tam karşılı­ğı: "Tann bildi"dir (doğrusu için Çantay çevirisine ve özek'in de için­de bulunduğu kurulun çevirisine bkz.)

Kur'an'ın Tanrı'sının bilmediği şeyin belirmesi ("Beda' "):

önceden bilinmedik, bilinemedik bir şey ortaya çıkabilir. Buna, "İslâm kelâmı"nda "BEDA'" denir, önceden bir tutum gösterilir, bir iş yapılır, bir davranışta bulunulur. Sonra, daha önce bilinmeyen, kes­tirilemeyen bir durum belirip ortaya çıkar. Daha önce gösterilen tu­tum, iş ve gidiş, bu yeni duruma, yeni bilgiye uygun düşmüyordun Yeni bilgiye göre yeni bir tutum göstermek, yeni duruma uygun yeni bir şey yapmak gereklidir artık. Politikacıysa yeni duruma göre ayar­lar politikasını. Yöneticiyse beliren duruma göre önlemler düşünüp uygular. Yasa koyucuysa yeni bilgilerin ışığı altında yeni durumlara, yeni gereksinimlere göre yeni yasalar çıkarır.

İNSAN ve toplumlar için DOĞAL'dır bu. Ama ya "TANRI" için?

islâm mezhepleri içinde "Tann için de bu olur" diyenler vardır.

"Tanrı görüş değiştirir":

174

Şiilerin bir kesimi bu inançtadır. Keysaniyye bu inancı savunur. (Bkz. Şehrestani, el Milel ve'n-Nihal, 1/197; Bağdadi, el Farku Bey-ne'1-Fırak, s.38-46; Eş'ari, Makalatu'l-Islamiyyin 1/91.) Bu inancı pay­laşanlar, kanıt olarak, en başta, Ra'd suresinin 39. ayetini gösterirler. Ayetin anlamı: "Tann, dilediğini siler, dilediğini yerine koyar (bırakır ya da yeniden yazar). Ana Kitap (yorum: her şeyin yazılı olduğu LEVH-Î MAHFUZ) O'nun yanındadır." (Gösterilen kaynaklara bkz. Aynca bkz. RRâzî, e't-Tefsirul-Kebir, 19/66 ve öteki tefsirler.) Ünlü Muhtaru's-Sakafı (ölm. 687.) "Tann'nın kendisine birtakım sözler ver­diğini" söylemiş, söyledikleri çıkmayınca da "BEDA, oldu, Tann gö­rüş değiştirdi, sözünden döndü..." demiştir. (Özellikle bkz. Bağdadi, el Farku BeyneT-Fırak, s.46.)

"Beda' "ya, yani "Tann için de "bilinmedik şeylerin ortaya çık-ması'nın sözkonusu olabileceğine ve Tann'nın zaman zaman görüş de­ğiştireceğine" inananlara, "El Bedâiyye" adı verilir. (Bkz. Muhammed Ali Tehanevi, Keşşaftı Istılahati'l-Funûn, 1/157.)

Kur'an'da, "Tann'nın her şeyi bildiği" yazılı. (Bkz. Nisa: 176; Cin: 26...) Ne var ki kimi sözlerine yorumsuz bakıldığında, "Tann'nın birtakım konulan sonradan BÎLÎP ANLADIGI'nın anlatıldığı" da, açıkça görülür:

"Tanrı, insanların, cinsel ilişkiden uzak kalmaya dayanamayacaklarını anladı":

O dönemde, bir kişi oruç tutar da, iftar zamanı, orucunu bozma­dan uyursa, o kimse ne o gece, ne de ertesi gün akşama değin orucunu bozabilirdi. Ne yeme, içme, ne de cinsel ilişki. Adamın birinin başına bu durum gelmiştir. Yani iftar zamanı uyumuştur. Şimdi, ertesi günün akşamına değin her şey yasak. Adam dayanamaz, gece uyanınca kan-sıyla yatıp cinsel ilişkide bulunur. Ertesi gün, üzgün, durumu gidip Muhammed'e anlatır. Raslanü bu ya, aynı şey Ömer'in (Halife) basma da gelir. O da dayanamayıp yasak olan cinsel'birleşimde bulunmuştur. O da üzgün biçimde Muhammed'e açıklar durumunu. Bu durum baş­larına gelen başkalan da vardır. Onlar açıklarlar. İşte bu OLAYLAR üzerine, anlamı yukanda sunulan ayetin geldiği bildirilir. (Bkz. Ebu

175

Davud,Kitabu's-Savm/l, hadis no: 2313; Buhari, e's-Sahih/15; Tecrid, 910 no.lu hadis ve 911 no.lu hadisten sonra K. Miras'ın "îzah"ı; Süyûti, Lubabu'n-Nukûl Fi Esbâbi'n-Nüzûl, Tefsiru Celaleyn'in kena-n, 1/36...)

Bakara Suresinin 235. ayeti: "Evlenmeye ilişkin isteğinizi kadın­lara çıtlatmanızda ya da içinizden geçirdiğinizi saklamanızda size bir günah yoktur. (Çünkü) Tann bildi-anladı ki (takılıp) yoğunlaşacaksı­nız onlara. (O kafanıza koyduğunuz kadınları gönlünüzden ve diliniz­den düşürmeyeceksiniz. Yanaşın.) Ama onlarla gizlice sözleşmeyin. Meğer ki uygun bir söz söyleyesiniz..."

Burada da "Tann'nın bilip anladığı" belirtilen şey, "insanların, kadınlara olan düşkünlüğü." Yani: "Tann bilip anladı ki: Siz o kadın­lara kafanızı takmadan, içinizden geçirmeden edemeyceksiniz. Onun için buna yol verildi. (Bkz. M.Ali Sabuni, Safvetu't-Tefasir, 1/51.) is­tediğinizi çıtlatmanızdan sakıncayı kaldırdı Tann. Ama hemen o sıra­da isteğinizi açıklamanızı yasakladı. Duyulan istekte de bir sakınca yok. (Bkz. F.Razi, 6/132. Bu konudaki tartışmalar için aynca bkz. Ta-beri, tefsir, 2/323-325.)" Demek ki burada anlatıldığına göre, "Tann, insanların kadınlara olan düşkünlüklerini anlamamış olsaydı, evlen­mek için kafaya konulan kadına olan ilgiyi ve evlenme isteğini kadına çıtlatmayı yasak bırakırdı."

Kur'an'ın "Tann"sı, önce bir şey yapıyor, bir "hüküm" ortaya ko­yuyor; sonra bir gelişme olunca görüşünü, dolayısıyla "hükmünü de­ğiştiriyor"; yani bir başka "hüküm" koyup bir öncekini geçersiz kılı­yor. Bu, "nâsıh-mensûh (geçerli-geçersiz)" biçiminde de sunuluyor.

2000'e Doğru

19 Kasım 1989, Yıl 3, Sayı 47

176

GÖRÜŞ DEĞİŞTİREN "TANRI"

Bakara Suresinin 106. ayetinin, Diyanet'in resmi çevirisindeki anlamı:

"Herhangi bir ayetin hükmünü yürürlükten kaldırır veya unuttu-rursak, onun yerine daha hayırlısını veya onun benzerini getiririz. Al­lah'ın her şeye kadir olduğunu bilmez misin?"

Çeviride "ayetin hükmünü" deniyorsa da, aslında "hüküm" yer almıyor. Yani doğrudan "ayetin kendisinin yürürlükten kaldınlmakta olduğu"ndan sözediliyor ayette.

Demek ki, Kur'an'ın "Tann"sı, yukandaki ayette şunu diyor:

_ Zaman zaman "âyet" (çeviriye göre ayet hükmü) yürürlükten kaldırırız.

_ Kimi zaman "âyet"i unuttururuz da...

_ Bir ayeti yürürlükten mi kaldırdık ya da unutturduk mu; ya "daha hayırlısı"m önünüze getiririz; ya da benzerini.

_ Bilesin ki, "Tann"nın herşeye gücü yeter.

Burada, kimi ayetin "yürürlükten kaldınldığı", kimininse "unut-turulduğu" çok açık biçimde anlatılıyor. Yerine konanlardan kiminin "daha hayırlı (yararlı)", kimininse "benzeri" olduğu da...

Ayet yürürlükten kaldırma, değiştirme:

Nahl Suresinin 101. ayetinin anlamı:

"Biz bir ayeti, bir başka ayetin yerine koyup değiştirdiğimiz za­man (bir ayeti, bir başka ayetle yürürlükten kaldırdığımızda) -ki, Tan-n ne indireceğini daha iyi bilir- dediler ki: 'Sen, yalnızca bir uydurma­cısın.' Hayır, onların çoğu bilmez."

Burada anlatılan bir ayet, bir başka ayetin yerine konuyor. Biri yürürlüğe sokulurken, öbürü yürürlükten kaldırılıyor. Bakara Suresin-dekinde de, burada da Tann: "Biz yapıyoruz bunu!" diyor.

177

Değişikliği "Tanrı" nasıl yapıyor?

Bürûc Suresinin 21. ve 22. ayetlerinin, Diyanet'in çevirisindeki anlamı şöyle:

"Ey Muhammed! Doğrusu, sana vahyedilen bir kitap, Levh-i Mahfuz'da sabit şanlı bir Kur'an'dır."

Burada da anlatıldığına göre, "Kur'an"ın aslı, "Levh-i Mahfuz" adı verilen "Tanrısal Levha"da. Bu "levha"ya "KİTABIN ANASI" ya da "ANA KİTAP" demek olan "Ümmü'l-Kitâb" da denir.

İşte "Tann'nın ayetleri yürürlüğe koyma, yürürlükten kaldırma gibi işler için yaptığı değişiklik", Kur'an yorumcularına göre bu "LEVHA"da, bu "Ana Kitap"ta oluyor. Yorumcular, bu konudaki yo­rumlarını şu ayete dayandırıyorlar:

"Tanrı, dilediğini siler ('mahv'); dilediğini yerleştirir. Ana Kitap, O'nun yanındadır." (Ra'd, ayet: 39.)

Yazma-bozma tahtası:

Yani "Ana Kitap (Levh-i Mahfuz)" yanında bulunduğu için "Tanrı", istediği değişikliği yapar. "Yerinde olduğu gibi bıraktığı" da olur, "silip attığı" da olur. Bir başka deyişle: "Tanrı yazar da, bozar da".

Yorumculara göre, Tann'nın sözkonusu "LEVHA"da "dilediğini bo­zup dilediğini yazma (el mahvu ve'1-isbât)" işi, birçok konuda gerçekleşir. Ahmet, Ali, Güllü, Fadime, Cevat... Falan yerli, filan yerli, falan ülkeli, fi­lan ülkeli... Şu insan bu insan zengin mi olacak, yoksul mu olacak; mutlu mu, mutsuz mu olacak; hırlı mı, hırsız mı olacak; uzun ömürlü mü, kısa ömürlü mü olacak; "cennetlik" mi, "cehennemlik" mi olacak..? Çoğu yo­rumcuya göre, "Tann'nın yazması-bozması" bunlan da kapsıyor. Bütün bunların yanında da kimi "ayet"in ya da bir ayet parçasının "yürürlüğe ko­nulması, yürürlükten kaldmlması" olayını içine alıyor. (Bkz. F.Razi, 3/ 229; 19/64-65; Taberî, tefsir, 13/111-115; Tefsiru'n-Nesefî, 2/252...)

Kısacası: "Tann", herşeyi "yazıp çizdiği" o "Ana Kitap"ta, dilediği her tür "değişikliği" yapıp durur yukarıdaki ayete göre. Bununla birlikte aynı Kur'an'ın Tahn'si şunlan da söyleyebilmekte: "Benim katımda söz değişmez..." (Kâf, ayet: 29) "Tann'nın sözlerinde değiştirme olmaz..."

178

 (Yunus, ayet: 64.)

"Değişiklik" yapıldığında, "yürürlüğe konulan"a "nâsıh"; "yürürlük­ten kaldınlan"a "mensûh" denir. Bu olayın adı da "nesh"dir.

İslam'a göre, İslam Şeriatı'ndan öncekiler, "Tann" eliyle yürürlükten kaldınlmıştır. Yani Kur'an yürürlüğe konunca, "lncü"in "Tevrat"ın hü­kümleri yürürlükten kaldınlmış. Bir "nesh" olayı bu. (İslam dünyası bu görüşte.) Bir başka "nesh" olayı da Kur'an'ın içinde. Konunun araştırması­nı yapanlarca, 249 yerdeki ayet hükmünün "yürürlükten kaldınldığı" be­lirtilir. (Bkz. İbnü'l-Banzî, Nâsıhu'1-Kur'anı'l-Aziz ve Mensuhû, Beyrut, 1988, s.23.)

Kur'an'daki çelişkiler:

"Nesh", Kur'an'daki çelişkilere, Kur'an yorumcularınca bulunan bir açıklama biçimidir. "Hadis"lerdeki çelişkiler için de "nesh" ileri sürülerek

açıklama getirilir.

"Tann" aynı konuda, bir ayette bir şey söylüyor; başka ayette başka

şey söylüyor, örnek:

Enfal Suresinin 65. ayetinde "Ey Peygamber! İnanırlan, öldürüşme-ye (savaşa) kışkırt!" dendikten sonra şöyle deniyor: "Sizin sabırlı 20 kişi­niz, onlardan 200 kişiyi yener. Sizin 100 kişiniz, kâfirlerden 1000 kişiyi yener. Çünkü onlar, anlamayan (geri zekalı) bir topluluktur."

"Tann" burada, inanırları, kendilerinden sayıca "10 kat" daha çok olan inanmazlan yenecek güçte olduklannı açıkça bildiriyor. Ama daha sonra görüş değiştirmiştir. Bakın ne diyor: "Şimdi Tanrı sizden (yükü) ha­fifletti. Bildi-anladı (alimellahu) ki, sizde bir güçsüzlük vardır. Sizin sa­bırlı 100 kişiniz, onlardan (yalnızca) 200 kişiyi yener. Sizin 1000 kişiniz, Tann'nın izniyle, onlann 2000 kişisini yener. Tann, sabredenlerle birlik­tedir." (Enfal, ayet: 66.)

Bu iki ayet de "nesh" olayına örnek gösterilenlerdendir. (Bkz. Dr. Muhammed Vefa, Ahkamu'n-Nesh Fi'ş-Şerîati'1-lslamiyye, Arapça, Kahi­re, 1984, s.49.)

örnekler, sürecek.

2000'e Doğru

26 Kasım 1989, Yıl 3, Sayı 48

179

TANRI SARAYINDA NAMAZ ÎNDÎRtMLERl

Efendi Tanrı (Rab) görüşmek üzere Muhammed'i makamına, sa­rayına (ARŞ) çağırmıştır. Bunun için de önce bir hazırlık yaptırtmış-tır: Meleğe, onun göğsünü, şurasından ta şurasına değin yardırmış, kalbini çıkarttırmış, zemzem suyuyla yıkattırmış, iman dolu altın bir tasla bu kalbe ÎMAN doldurtmuş, sonra kalbi yerine koydurtup göğsü kapatürmıştır.

Burada sorulabilir:

Muhamrned'in kalbi, daha önce

- Temiz değil miydi?

- îmanlı değil miydi?

Bu ve benzeri sorular üzerinde durmak, konuyu dağıtabilir. En iyisi, hadisten, konuyu izlemek:

Efendi Tann (Rab), sonra, Muhamrned'in gezisi için bir binit gönderir (cennetten). "BURAK" adı verilen, katırla eşek arası ak bir binit. Geziyi başlatır. Muhammed, önce bu binitle, geceleyin, Mek­ke'den Kudüs'e; sonra aynı gece, "mi'rac (merdiven)" denen, göğe da­yalı bir MERDtVEN'le, Cebrail'in eşliğinde göğe vanp ulaşır.

Birinci kat gök. Kapısı KAPICI-BEKÇl MELEK, Cebrail'in ka­pıyı çalıp bu kapıcı melekle konuşması:

- Kim o? -Ben Cebrail.

- Yanındaki kim?

- Muhammed!

- Göğe çıkmak için ona çağrı oldu mu?
 -Evet

Her gök katında bu konuşmalar olur. Sonra kapıcı -bekçi melek, Muhammed'e "merhaba hoşgeldin" diyerek kapıyı açar. Cebrail'le Mu­hammed içeri girerler. Peygamberlerin makamları da gök katlarında. Cebrail, Muhammed'le bu peygamberleri tanıştırır, ilkin, birinci katta, Âdem'le olur tanışma.

180

Sonra ikinci kat. Üçüncü, dördüncü, beşinci... derken yedinci kat Gök katlan tamamdır. Ama daha yukarıya da gezi sürecektir.

Sonra Cebrail'in kendisi alır taşıma işini. (Kanadıyla) alıp götü­rür Muhammed'i. Yükseldikçe yükselirler. Öyle bir yere gelirler ki, gıcırtı işitirler:

"Kalemlerin gıcırtısı":

Kimi şeylerin bozulup yeniden yazıldığı ("el mahvu ve'1-isbât"), Kur'an'daki deyimiyle "Ana Kitap"ta (Ümmü'l-Kitab), yorumlanndaki anlatımıyla "Levh-i Mahfuz"da yazılar yazılmakta. Bu "yazgı yazan kalemlerin gıcırtıları" (sarîfu'l-aklâm) duyulur.

Burada da bir soru sorulabilir

-        Bunlar ne tür kalemler ki, gerilerden duyulacak kadar gıcırtı
yapıyor?

Buna da "kimbilir?" diye karşılık verip geçelim ve hadislerde an­latılanları izleyelim yine:

"Sidretü'l-Müntehâ" denen ve bir "smır"ı oluşturan kesimdir bu­rası. Necm suresinde açıklandığına göre, "varılacak cennet" de bura­larda. (Bkz. âyet: 14-15.) Ve burası "TANRI'NIN SARAYI"nın (ARŞ) yakınlarında. İşte burada bir "farz" bildirilir:

"Elli vakit namaz farzı"

Aslında Muhamrned'in bir de, buradan "SARAY"a yolculuğun­dan sözedilir.

"Farz" olarak bildirilen "namaz", tam "elli vakit"tir.

Muhammed, buyruğu alıp döner. Gök katlarına. 7. KAT'a, sonra 6. KAT'a iner. Musa'ya uğrar.

" Elli vakit namaz çoktur, git indirim yaptırt!"

Musa'yla konuşurlar:

-  Tanrı senin ümmetine ne farz etti?

-  Elli vakit namaz. Her gün için.

-  Buna, ümmetinin gücü yetmez. Efendi Tann'na (Rabbine) dön

181

İNDÎRÎM yaptırt!

Muhammed, günlük namaz vakitlerinde indirim yaptırtmak için Efendi Tann'sına döner.

"Namaz indirimi için Muhammed'in 6. gök katıyla saray arasındaki gidiş gelişleri"

Muhammed, Tanrı'ya vardığında, bir indirim yaptırtır. Ne var ki, dönüp Musa'nın yanma geldiğinde, Mûsâ yine çok bulur namaz vakit­lerini, indirim yaptırtması için Muhammed'i bir daha gönderir. Mu­hammed gider, bir indirim daha yaptırır. Döner; Mûsâ bunun da çok olduğunu, yine çıkıp indirim yaptırtması gerektiği söyler. Muhammed yine gider, yine indirim yaptırır. Ve böylece birkaç gidiş-geliş sonu­cunda, günlük namaz vakti sayısı 5'e iner. Mûsâ bunu da çok bulmuş­tur. Ama Muhammed, artık utandığını, gidip yeni bir indirim yaptır­mak için yüzünün kalmadığını söyler ve günlük namaz vakit sayısı 5'te kalır. Ve Tanrı: "Beş vakittir, ama yine de elli vakittir." der; bir ayetten alınma: "Benim katımda söz değişmez." (Kâf, ayet 29.) anla­mındaki parçayı ekler. Şunu da söylen "Ana Kitab'da nasıl farz kıl-dımsa öyledir. Beş vakitten her birine on katı sevap olunca yine elli vakit eder." (Bkz. Buhâri, e's-Sahih, Kitabu's-Selât/1, Kitabu't-Tevhid/ 37; Tecrîd, hadis no: 227, 1551; Müslim, e's-Sahih, Kitabu'1-îmân/ 259-265, hadis no: 162-164.)

Efendi Tanrı (Rab), "görüş değiştirmedim!" demeye getiriyor, ama yine de bir "değişiklik olduğu" üzerinde birleşiliyor. Çünkü, "50 vakitten, 5 vakte indirim" olmuştur.

Daha "tebliğ edilmeden" namaz vakitlerinde indirimler yapılmış olmasının uygun gerekçelerle açıklaması için çok çabalanıyor, ama kolayca içinden çıkılamıyor. (Bkz. Askalânî, Fethu'1-Bârî, Mısır, 1300, Bulak Mat. 1/391-392.)

Tartışmalarda açıklığa kavuşmayan bir soru:

- En iyisini, Tanrı değil de, Mûsâ mı biliyordu?

2000'e Doğru

3Arahkl989,Yıl 3 Sayı 49

182

KUR'AN'DAKÎ "ÇELİŞKİLERDEN... (I )

"Çelişki", burada hangi anlamda kullanılıyor? Önce onu belirte­yim:

"Aykırılık", "birbirine uymama", "birbirini tutmama", "çatış­ma"... Mantıktaki "tenakuz"dan daha geniş anlamda. (Mantıktaki an­lamı için bkz. Seyyid Şerif Cürcanî, Ta'rifât, "Tenakuz", s. 68; Mu­hammed Ali Tehanevi, Keşşaftı Istılahati'l-Fünûn, 2/1313.) Usûlü'l-fıkh (islâm hukuku) uzmanlarının kullandıkları "tenakuz" ve "teâ-ruz"la eş anlamda. (Bu anlamı için bkz. Tehanevi, aynı yer.) Nisa Su­resinin 82. ayetinde geçen ve Diyanet'in resmi çevirisinde "aykırılık" diye dilimize çevrilen "ihtilâf" anlamında. Bu çeviride ayetin tümü­nün anlamı şöyle:

"Kur'an'ı durup düşünmüyorlar mı? Eğer o, Allah'tan başkasın­dan gelseydi, onda çok aykırılıklar bulurlardı." (Nisa: 82.)

Kur'an'da " aykırılık" lar:

Şimdi bakalım, Kur'an'da "aykırılıklar var mı; yok mu?

islâm dünyasında işlenegelen "NESH" diye bir şey var. Kur'an'daki "nesh"den sözedilir. Bakara Suresinin 106. ayetinde de, Kur'an'ın "Tann"sınca "Biz, bir ayeti nesh ettiğimiz zaman..." diye başlanır, kimi ayetlerin "nesh" edildiği anlatılır.

"NESH" nedir?

Sözlük anlamıyla: "Bir şeyi bir başka şeyle gidermek", örneğin, ','ışık" getirilince "karanlık" giderilir. "Güneş gelince gölgeyi giderir". Bakara Suresinin 106. ayetinde de bu anlamdadır. Çünkü "bir ayeti getirip, bir başka ayetin hükmünün giderildiği" anlatılmak istenir. (Bkz. Râgıb, el Müfredat, "N-S-H" maddesi.) Bir başka anlamı da, "bir şeyin bir başka şeye aktarılması, göçiirülmesi"dir.

islâm hukukundaki anlamı: "Daha sonraki bir hükümle, daha ön-

183

ce var olan bir hükmün (yürürlükten) kaldırılması (bunun, ayet ve ha­
disle sağlanması)". Ya da: "bir Şeriat hükmünün gelmesiyle, bir önce­
ki Şeriat hükmünün sona ermesi", ikinci tanım şöyle de dile getirilir
"Bir önceki Şeriat hükmünün TERSİNİ sonuçlandıracak biçimde, son­
radan bir Şeriat hükmünün gelmesidir." (Bkz. Sadru'ş-Şerîa-Saduddin,
Teftâzanî, e't-Tavdih-e't-Telvih, istanbul, 1310, 2/481-482; Dr. Mu-
hammed Vefa, Ahkâmu'n-Nesh fi'ş-Şeriati'1-îslamiyye, Kahire, 1984,
s.10-26; ERâzî, el Mahsûl fi Usûli'l-Fıkıh, tahkik: Dr. Tâhâ Câbir, 1/
433 ve öt.; e't-Tefsiru'1-Kebîr, 3/229 ve öt.; Gazali, 1/69 ve öt.; Hamdi
Yazır, Hak Dini Kur'an Dili, İstanbul. 1960,1/460.)                         ^x

Râzî, islâm dünyasında Ebu Müslim'in dışında herkesin, "Kur'an'da NESH bulunduğu" görüşünde birleştiğini yazar. (Bkz. ERâzî, aynı yer.) Ebu Müslim (ölm. 934.) ise, "Kur'an'da NESH bu­lunmadığı" görüşündedir. Bulunmaması gerektiğini savunur, en başta da şu ayete dayanır:

- "Geçmişte ve gelecekte onu (Kur'an'ı) bâtıl kılacak yoktur. Ha­kim ve övülmeye lâyık olan Allah katından indirilmiştir." (Fussilet: 42. Çeviri, Diyânet'in.)

Ebu Müslim, Nisa Suresinin 82. ayetini de (yukarıda geçti) daya­nak gösterir. (Bkz. Muhammed Ali Sâbûnî, Revayiul-Beyân, 1/101. Aynca bkz. Dr. Subhî e's-Salih, Mebâhis fi Ulûmi'l-Kur'an, Beyrut 1979, s.262.) Ve "hükümler arasındaki uyuşmazlıklar"ı gidermek için yorumlara çabalara girişir, yorumlan son derece zorlamalı olduğu için kabul görmez. (Bkz. Yukandaki kaynaklar.)

Kısacası; islam dünyasında benimsenen şu: "Kur'an'da NESH var."

Yani Kur'an'da aralannda "AYKIRILIK (tearuz)" olduğu için "geçerli (nâsıh)" ve "geçersiz (mensûh)" sayılan ayetler, hükümler bu­lunur.

Sonuç: Kur'an'da "ÇELİŞKİLER" var. "NeslTin kabul edilmesi, zorunlu olarak bunun da kabul edilmesi demektir. Çünkü "çelişki"siz "NESH" olmaz. Bunda birleşiliyor. Oysa Nisa Suresinin yukarıda ge­çen 82. ayetinde, "Kur'an'da aykırılıklar bulunursa bunun; Kur'an'ın Tann'dan olmadığına kanıt olabileceği" belirtilmekte.

184

Kur'an'da ne kadar çelişki var:

Kur'an'daki "NESH" sayısı, kimilerinin saymasına göre hiç de az değil. "Mensûh âyet hükmü" sayısı: 249. (Bkz. lbnül-Bânzî, Nâsıhu'l-Kur'anı'1-Azîz ve Mensûhuhu, Beyrut, 1988, s.23.)

Kur'an'daki "Çelişkiler", yalnızca "NESH" sayılan kesimde de­ğildir. Başka da var.

Kur'an'daki çelişkiden bir örnek:

Soru: "Tann'nın yazgısı"nda, "söz"ünde, "DEĞİŞME", "DEĞİŞ­TİRME" olur mu?

Kimi âyetlere göre: "Hayır, kesinlikle olmaz." Âyetler:

-"(Tann söylüyor:) Benim katımda SÖZ DEĞİŞMEZ..." (Kâf: 29.)

-"... Tann'nın sözlerinde DEĞİŞME olmaz..." (Kehf: 64.)

Bu doğrultuda başka ayetler de var. (Bkz. Ahzab: 62; Fâtır: 43; Feth:23;En'am:34,115.)

Kimi ayetlere göreyse: "Evet, DEĞİŞME ve DEĞİŞTİRME var­dır. Tann dilediğinde değişiklik yapar. Herşeyi yazıp çizdiği LEVH-I MAHFUZ'da yazar, bozar, yeniden yazar."Ayetler

-"Biz bir ayeti başka bir ayetin yerine değiştirdiğimiz zaman..."(Nahl: 100.)

-           "Herhangi bir ayeti 'nesh' eder ya da unutturursak..." (Bakara:106.)

-         "Tann dilediğini siler, dilediğine yer verir. Ana Kitab (Levh-i
Mahfuz) O'nun yanındadır. (Ra'd: 39.)

Bu ayetlere, bundan önceki iki yazıda değinilmiş; yorumlar su­nulmuştu.

2000'e Doğru 10 Aralık 1989, Yıl 3, Sayı 51

185

 KUR'AN'DAKİ "ÇELİŞKİLERDEN... (II)

Bundan önceki yazıda, İslam dünyasında benimsenen "Kur'an'daki nesh"den ve "nesh"in, "hükümler arasında çelişki" bulun­duğu için sözkonusu olduğundan sözedilmişti. Kur'an'daki çelişkilerin bir türü bu alanda. Örneklerinden:

tslâm başka dinleri kabul eder mi?

Bir kesim ayetlere göre, İslam, başka dinleri de tanır. Dahası "putatapar" (müşrik) denenlerin "din"lerini bile "DİN" olarak tanımak­ta:

-        "Sizin DÎNÎNİZ size, benim dinim bana." (Kâfırûn: 6.)
"Putataparlar"a böyle denmesi istenir. "Sizin putataparlığınız si­
ze, benim Tektanrı inancım bana..." diye yorumlanıyor (bkz. Râzî, Ta-
beri ve öteki tefsirler.) ama, burada önemli olan "SÎZÎN DÎNÎNİZ Sέ
ZE" denmesidir. Yani "putatapar" denenlere bunun söylenmesidir
üstelik.

-        "Şüphesiz, inananlar, Yahudi olanlar, Hıristiyanlar ve Sabiiler-
den Allah'a ve ahiret gününe inanıp yararlı iş yapanların ecirleri (se­
vap olarak karşılıkları), Rablerinin katındadır. Onlar için artık korku
yoktur." (Bakara: 62. Çeviri, Diyanet'in.)

Ne denli başka tür yorumlayanlar bulunsa da bu ayete göre: "ina­nanlar" yani "Müslümanlar" dışında "Yahudiler", "Hıristiyanlar" ve "Sabiiler", yalnızca "Tann"ya, "âhirefe inanmaları, bir de "yararlı iş (dinsel nitelikte) yapmaları" koşuluyla "korkudan kurtulacaklar", yani "cennefe girebilirler. Demek ki, bu ayette Yahudilik, Hristiyanlık ve (tümünün asıl kaynağı olan:) Sabiilik (gök cisimlerine tapım. Bununla birlikte dinde, "TEK TANRI" denen "ASIL TANRI" inancı var. Geniş bilgi için bkz. Eren Kutsuz= Turan Dursun, Güneş Kültü.) dinleri res­men tanınıyor. Bu dinler tanındığı için, bu ayet "mensuh" yani "ytirür-

186

lükten kaldırılmış" sayılır. Belirtildiğine göre, bu ayeti yürürlükten kaldıran (nâsih), Âlu Îmrân Suresinin, anlamı aşağıda gelecek olan 85. ayetidir. (Bkz. Îbnu'l-Banzî, Nâsıhu'1-Kur'anı'l-Aziz ve Mensûhuhu, Beyrut, 1988, s.24-25.)

Ama başka kesim ayetlere göre: "Tanrı katında İslam'dan başka

DÎN yoktur.":

- "Kim, İslamiyet'ten başka bir dine yönelirse, onunki kabul edil­meyecektir. O, âhirette de kaybedenlerdendir." (Âlu îmrân: 85. Çevi­ri, Diyanet'in).

- "Allah katında DÎN, şüphesiz İslamiyet'tir..." (Âlu Îmrân: 19.

Çev. Diya.)

-        "Allah'ın dininden başka din mi arzu ediyorlar? Oysa göklerde
ve yerde kim varsa, ister istemez O'na teslim olmuştur. O'na dönecek­
tir." (Âlu îmran: 83, Çev. Diya.)

Demek ki, "Tann'nın Dini" olarak "islâm" gösteriliyor ve bu din­den başka dinin "istenemeyeceği" bindiriliyor açıkça.

tslam'da "hoşgörü" var mı?

Bir kesim ayetlere bakılırsa, "İslam'da hoşgörü var" demek gere­kiyor. Anlamlan yukanda sunulan, Kâfinin Suresinin 6. ayetiyle Ba­kara Suresinin 62. ayeti de bunlardan. Şu ayetler de:

-          "Öğüt ver, çünkü sen, yalnızca bir öğütçüsün; onlann üzerinde
bir ZORBA değilsin." (Gâşiye: 22-23.)

Bu anlam ve doğrultuda başka ayetler de var. (Bkz. Âlu Îmran: 20; Mâde: 92,99, Ra'd: 40; Nahl: 35,82; Nûr: 54; Ankebût: 18; Fâür: 23; Yasin: 17; Tegâbün: 12.)

-          "Dinde ZORLAMA yoktur" (Bakara: 256.)

islâm'ın propagandasını yapan ve "hoşgörü dini" olduğunu savu­nanlar, bu ayetleri, özellikle de Kâfırûn Suresinin 6. ayetini ve bu son ayeti sık sık kullanırlar, oysa islam hukukunda bu ayetler "mensuh (hükmü yürürlükten kaldınlmış)" ayetlerdendir. Bunlar, "Kılıç Âyeti" (Âyetü's-Seyf) diye adlandınlan ayetle (Tevbe:5.) "öldürüşme Âyeti" (Ayetü'l-Kıtâl) diye adlandınlan ayetle (Tevbe: 29) ve "cihad ayetle­rimle "yürürlükten kaldınlmış" sayılmışlardır. "Kılıç Âyeti"yle yürür-

187

lükten kaldırılan ayet hükmü sayısı: 114. "Öldürüşme (kıtal) Ayeti"yle yürürlükten kaldırılan âyet hükmü sayısı: 8. (Bkz. Îbnul-Banzî, aynı kitap, s.22.) islam dünyasında, islam hukukundaki uygulamalar da bu­na göre olagelmiştir.

Şöyle ya da böyle "hoşgörü" yansıtan ayetlerden başka kesim ayetlere bakıldığında tam ters bir doğrultuyla karşılaşılır, islam'ın katı bir "HOŞGÖRMEZLİĞ1" görülür bu ayetlerde. "Yürürlükte sayı­lanlar da -belirtildiği gibi- bunlardır:

- "Hürmetli aylar çıkınca, puta tapanları, bulduğunuz yerde öldü­rün. Onları yakalayıp hapsedin. Her gözetleme yerinde onları bekle­yin. Eğer tevbe eder, namaz kılar ve zekat verirlerse peşlerini bırakın. Doğrusu Allah bağışlar ve merhamet eder." (Tevbe: 5. Çeviri Diya-net'in.)

- "Onları, nerede bulursanız orada öldürün..." (Bakara:, 191; Nisa: 89,91.)

Nisa Süresindeki "öldürün!" "munâfık"lar içindir.

-        "Ey Peygamber! Kafirlerle ve münafıklarla savaş. Ve onlara ka-
tı-sert davran! Varacakları yer, cehennemdir. Orası ne kötü bir varış
yeridir." (Bu ayet, iki ayrı surede aynen yer almıştır: Tevbe: 73; Tah-
rim: 9.)

Aynı doğrultuda pek çok ayet var. (Bir kesimi için bkz. Mâide: 35; Tevbe: 41,79; Hacc: 78; Furkan: 52.)

-        "Kitap verilenlerden Allah'a, âhiret gününe inanmayan, Allah'ın
ve Peygamberinin haram kıldığını haram saymayan, HAK DfNl din
edinmeyenlerle; boyunlarım büküp kendi elleriyle CİZYE verene ka­
dar savaşın! "(Tevbe: 29. Çeviri, Diyanet'in.)

islam'da geçerli olan birşey van "Mümaşat". Anlamı: "Birlikte yürüme". İslam, "güçleninceye dek banş içinde birlikte yürüme"yi il­ke edinmiştir. Biraz "hoşgörü" yansıtan ayetler, "mümâşât dönemle-ri"nin ürünüdür. "Mümâşât" ilkesi, Muhammed'in "savaş hiledir" sö­zünden kaynağını alır daha çok. (Bu söz için bkz. Buharı, e's-Sahih, Kitabu'l-Cihâd/156; Müslim, e's-Sahih, Kitabu'l-Cihad/18, hadis no: 1740.)

islâm, tüm insanlar müslüman olana dek, yeryüzünü bir SAVAŞ ALANI sayar. "Banş" ve "hoşgörü" de, eğer gerekiyorsa, "savaş"m gereği olan "hile" içindir.

190

Kur'an'da "evlenme"', "boşanma", "miras" ve öteki konularda da gerek "nesh" sayılan türden, gerek başka türden "çelişkiler" var.

2000'e Doğru

17 Aralık 1989, Yıl 3, Sayı 52

189

KUR'AN'DAKi "AKIL VE BÎLIM" DIŞILIKLAR ( I )

Bir arkadaşımla konuşuyordum:

-  "Kur'an'daki 'akıl ve bilim' dışılıklar." dedim. Bana şu karşılığı verdi:

-  "Kur'an'da 'akıl ve bilim' içi olanlar var mı ki..?" Düşündüm. "Kur'an'daki 'akıl ve bilim' dışıhklar"dan sözederken

"Kur'an'da 'akıl ve bilim' içinde yerini alabilen şeyler de bulunduğu­nu" söylemek istememiştim. Yazı (dizi) başlığını koyarken de böyle bir amacım yok.

"Akıl" ve "bilim"den amaçladığım nedir? "Akıl" ve "bilim" der­ken neyi anlatmak istiyorum, bu kavramları hangi anlam ve tanımlar­da kullanıyorum? Konuya girmeden önce bunu belirtmeliyim.

"Akıl" nedir?

Kur'an'da "akıl" geçmiyorsa da "A-K-L" kökünden türevleri yer alır. "Düşünme", ama "iman için düşünme", "imana bağlı düşünme", yani "din"in istediği doğrultuda "düşünme"... Anlamı bu. Bu düşün­menin temel hedefi, "TanrTya, "melek"lerine, "birtakım kitapların gökten indirildiği"ne, "Tann'nın insanlara mesajlarını iletmek için ki­mi insanları aracı yapıp PEYGAMBER olarak gönderdiği"ne, "öldük­ten sonra bir dirilme olacağfna, "bu dirilmede insanların hesap vere-cekleri"ne, "kimi insanlann CENNETe, kimilerinin CEHENNEM'e gideceklerime ve ayrıca "herşeyin, TANRI'NIN TAKDÎRÎYLE ola-cağı"na, yani "KADER"e tNANMAK'tır. "Dünya"ya, "gökler"e ve her türlü varlığa, yalnızca bunun için "bakılması ve düşünülmesi" iste­nir. Yalnızca bu hedef için...

"Düşünme" demek olan "fikr" kökünden türeme sözcükler de yer alır. Ama aynı doğrultuda.

190

"Lübb" ve kimi yerde "hicr" de "akıl" demekse de yine aynı doğ­rultuda kullanılıyor Kur'an'da. Yani bunların, bilinen "insan aklı"yla bir ilişkisi yok.

Örneğin: Fecr Suresinin başında, Kur'an'm "Tann"sı, insanları, dediğine inandırmak için: "Sabah"a, "(Zi'1-Hicce ayından ilk) on ge­ceye, "çiffe, "tek"e ve "geçip giden gece"ye ANTİÇER. (Bkz. Âyet: 1-4.) Sonra da şöyle der:

-        "Şimdi bunlarda, AKIL SAHÎBt için bir ANTİÇME DEĞERİ
yok mudur?"

Kur'an'daki "imana zincirli akıl sahibi", bu soruya elbette ki, "EVET!" diyecektir. "îman zinciri"nden kurtulmuş "özgür akd"sa böyle demeyecektir, özgür akıl için "TanrTnın, sabaha, on geceye, çifte, teke... antiçmesinin bir DEĞER taşıyacağı" söylenebilir mi? "Aşk" ya da "nefret" zincirine vurulmuş olan akıl nasılsa, "imana zin­cirli akıl" da öyledir; eli kolu bağlıdır. "Akıl dışı" dendiğinde ölçü alı­nan akıl bu değildir, "özgür akıl"dır.

Türkçe Sözlük'te "akıl" için şöyle denir: "İnsanın düşünme, anla­ma, tedbir alma yetisi."

Bu "yeti"nin, amaçlanan kapsamda bir "akıl" olabilmesi için ko­şul şu:

-        Gücünü "gök"ten, "TanrTdan almamalı, "dünya yaşatm"ndan
ve bu yaşamdaki "gerçek"lerden almalıdır.

"Bilim"den ne amaçlandığına gelince:

"Bilim" nedir?

Einstein'ın tanımı:

-        "Duyu verileriyle mantıksal, düzenli düşünce arasında uygun­
luk çabası." (Bkz. Cemal Yıldırım, Bilim Felsefesi, İstanbul, 1979,
s.15.. Dayandığı kaynak: "The Fundaments Of Teoretical Phyics" Sci­
ence 91,1940.)          .

Başka tanımlar da var. (Bkz. Yıldırım, aynı kitap s. 12-16.) Ayırt edici özellikleri (bkz. Yıldırım, aynı kitap, s. 16-20.) gözö-nönde tutularak şöyle de tanımlanabilir bilim:

-        Olaylara dayalı, gözlemli-deneyimli, mantıklı, nesnel, yansız

191

(objektif), eleştiriye açık, genel, seçici ve düzenli bir yöntemle OLAYLARIN YASALARINI BULMA ÇABASI ve bu çabayı içeren BİLGİ.

"Bilim dışı" dendiğinde de, ölçü alınan "bilim" budur.

"Bilim"le "din", hep çatışagelmiştir. (Bkz. Yıldırım, aynı kitap, s.24.) Bakış açılan tümüyle ayrı olduğu için.

Propagandacılarına göre: "islâm dini, akıl dinidir, mantık dinidir, bilim dinidir..."

Kur'an'daki "akıl ve bilim dışılıklar" sergilendiğinde, neyin ne ol­duğuna ışık tutulmuş olacak. Bilindiği gibi "Kur'an", islâm'ın en temel kaynağıdır. "Akıl ve bilim"le ilgisi olmayan ya da bağdaşmayan, ba­rışmayan şeyler "KUR'AN"da varsa -ki örnekleriyle sunulacak-; "is­lâm'ın akıl dini, mantık dini, bilim dini" olduğu yolundaki propagan­danın gerçekle ilintisi olamaz. Karanlığa olabildiğince ışık tutulmalı. Neyin ne olduğunu herkes anlamalı, insanlığa daha yakışan, daha uy­gar, daha güzel bir dünya için başka bir yol var mı?

2000'e Doğru

24 Aralık 1989, Yıl 3, Sayı 53

192

KUR'AN'DAKİ" AKIL VE BÎLÎM DIŞILIK"LAR (II)

islam propagandacıları hep yaparlar: Bir ayeti, bir hadisi ya da bunlardan bir parçayı ele alırlar. Bir bilimsel durumla, bir buluşla kar­şılaştırırlar. Akla gelmedik zorlamalarla yoruma girişirler. Ve ardın­dan şöyle derler:

- "Bugün ILIM daha yeni bulduğu halde, bundan 1400 yıl önce böyle bir İLMİ HAKİKATE İŞARET edilmiş olması, bir MUCl-ZE'dir."

Gerçekte, üzerinde durulan o ayetin, hadisin ya da parçasının, sözü edilen o "ilmi hakikat"le en küçük ilgisi yoktur. Ama var gösteri­lir, özellikle "bilim"in sesini duyurduğu, etkinliğini gösterdiği çağlar­da başvurulur olmuştur bu yönteme.

İslâm, "akıl dini" midir; "mantık dini" midir; "bilim dini" midir? Bakalım, görelim:

Adam, "eşeğiyle birlikte yüz yıl ölü kalmış, sonra dirilmiş":

Bakara Suresinin 259. ayetinin, Diyanet'in resmi çevirisindeki anlamı:

"Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? 'Allah bunu, ölümünden sonra nasıl diriltecek?' dedi. Bunun üzerine Allah ONU YÜZ YIL ÖLÜ BIRAKTI, SONRA Dl-RlLTTl. (Allah:) 'Ne kadar kaldın?' dedi. (Dirilen adam:) 'Bir gün ve­ya bir günden az kaldım!' dedi. (Allah:) 'Hayır! Yüz yıl kaldın! Yiye­ceğine, içeceğine bak; bozulmamış. Eşeğine bak. Ve hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak! Onlan nasıl birleştirip sonra onlara (nasıl) et giydiriyoruz!' dedi. Bu ona (o adama) apaçık belli olunca: "Artık Allah'ın her şeye kadir olduğuna inanmış bulunu­yorum!' dedi."

193

Kur'an yorumlarında açıklandığına göre: Bu ayette sözü edilen "kasaba": Kudüs. Eşeğiyle birlikte "yüz yıl ölü olarak kaldıktan sonra dirildiği" anlatılan adam da: "Peygamber" Üzeyir. (Bkz. Bakara, ayet: 259; RRâzî; Beyzavi, Taberi ve öteki tefsirler.)

Âyette anlatılan şu:

Bir adam (Üzeyir) var. Karşısında "alü üstüne gelmiş bir kasaba (Kudüs)." Adam düşünüyor; "Tanrı, bu ölmüş kasabayı nasıl diriltir?" diyor kendi kendine. "Kasaba artık eski durumuna gelmez." anlamın­da, îşte o sırada, Tanrı, "nelere Kadir olduğunu" kanıtlama gereği du­yuyor adama. Ve adamı öldürüyor. Eşeğini de... Adamın ve eşeğinin ölüsü, YÜZ YIL orada, öylece kalıyor. (Nasıl da kimse görmüyor?!) Bozulabilecek türden "yiyecek ve içecekler"i de vardır. Bunlar da ora­da aynı süre içinde kalıyor. Hem de hiç mi hiç bozulmadan! "Yüz yıl"..! (Niye bu kadar yıl da, daha aşağı ya da daha yukarı değil?!) Sonra adamı diriltiyor "Tanrı". Ve kendisiyle konuşuyor:

- Orada ne kadar zamandır bulunuyorsun, biliyor musun?

- Bir gün ya da biraz daha az.

- Ne diyorsun sen? Tam YÜZ YIL kaldın ÖLÜ olarak. "Tanrı", adamın yiyecek ve giyeceklerinin "bozulmamışlığı"na

ve eşeğinin biraz sonra nasıl diriltileceğine bakıp düşünmesini, düşü­nüp "İbret" almasını söylüyor.

Adamın gözleri önünde "eşeğinin dirilişi", önce "kemiklerin bi-raraya gelişi". Sonra "bu kemiklerin etlerle kaplanması"... (Her şey "ol!" deyince oluyorsa, bunlara neden gerek görülüyor?)

Âyette belirtildiğine göre, bütün bunlar, "insanlara ÎBRET (MU­CİZE) olsun diye" yapılmış. (Bu çağlarda niye bu tür "mucize"lere ge­rek görülmüyor? "Peygamber yok da ondan?" denecekse, inandırıcı olmaz, ille de gerekliyse gönderilir bir "peygamber". "Tanrı" için zor bir şey mi?)

Bunlar birer "mucize" olarak anlatıldığı için "akıl ve mantığa uy­gun" bir "te'vil"i, yani "yorunTu da olmaz. Kısacası: Bunlar, maddi, somut biçimde yaşanmış şeyler, olaylar diye anlatılıp sunuluyor.

Anlatılan öykü, Kur'an'daki "Israilliyyat"tan. Yani yahudi kay-naklanndan Kur'an'a yansımadır.

194

"Kesilip her bir parçası bir dağa konmuş olan kuşlar, çağrılınca dirilip gelmişler":

Bakara Suresinin 260. ayetinin anlamı (yine Diyanet'in çevirisin­den):

"İbrahim: 'Rabbim! ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster.' dediğin­de;

(Tanrı:) 'inanmıyor musun?' deyince; (İbrahim:) 'Hayır, öyle de­ğil; fakat kalbim iyice kansın' demişti. (Tanrı:) 'Öyleyse dört çeşit kuş al; onlan kendine alıştır; sonra onlardan her dağın üzerine bir parça koy. Sonra onlan çağır. Koşarak sana gelirler. O halde, Allah'ın güçlü ve Hâkim olduğunu bil!' demişti."

Demek ki "Ibrahim"in kafası, "öldükten sonra dirilme"ye pek yatmamış, "Efendi Tann"sından (Rabbinden) bunu, somut biçimde kanıtlamasını istemiş. O da kabul edip kanıtlamış: "Dört kuş al. Kesip parçala. Parçalardan götürüp dağlara koy. Ve sonra kendine çağır. Kuşlar dirilecek; koşup (uçup) gelecekler sana!" Böyle demiş ve ger­çekleştirmiş. Bir "Mucize" olarak.

Bu da bir başka öykü. Kur'an yorumlannda "kuşlann tüyleri'rie değin ayrıntılar da var. (Ayetle ilgili tefsirlere bkz.) Aktarmaya gerek yok.

"Iman"a zincirli olmayan "akıl" ve "bilim"in böyle şeylerin ola­bileceğini kabul edebileceği düşünülebilir mi?

2000'e Doğru

31 Aralık 1989, Yıl 4, Sayı 1

195

KUR'AN'DAKİ "AKIL VE BİLİM DIŞILIK"LAR (III)

Kur'an'daki "akıl ve bilim" dışılıklann önemli bir kesimini, "mu­cizeler oluşturur. Kur'an'da "mucize"ye kimi yerde "âyet" denir (bkz. Kasas: 36; Kamer: 2.) Bu, "tefsir"lerin belirttiğine göre, Kur'an'daki "âyet" sözcüğünün 6 anlamından biridir. (Bkz. Abdurahman tbnü'l-Cevzî, Nüzhetül-A'yüni'n-Nevâzır, Beyrut, 1985, s.155.)

"Mucize" için "el hânku li'l-âde (hâriku'1-âde)" denir. "âdet"i, yani "süregelen durum"u ya da "doğa yasası"m "yırtan", yani "bozan", bir başka deyişle "doğa yasasına aykırı olan" anlamında. Bu nitelikte­ki "olağanüstü bir durum"dur.

Ancak, böyle "olağanüstü bir durunTun, îslam "kelâm"ına göre "MUCİZE" olabilmesi için "6 koşul" vardır.

- "Tann'nın işi" olmalı. Bir şeyi "Tanrı yaptırmalı ya da yaptır­mamalı."

- Aynısını başka hiç kimse yapmaya güç yetirememeli.

- Bir "meydan okuma" (tehaddî) ile birlikte olmalı. Yani, "ben peygamberim" diyerek ortaya çıkan kimse, "ortaya koyduğum muci­zenin aymnı hiç kimse ortaya koyamaz" diyerek "meydan okumalı".

- "Peygamberlik" savında olan kimsenin bu savma "uygun" nite­likte olmalı.

- O kişinin kendisini yalanlar nitelikte olmamalı.

- Daha önceki bir zamanda değil, tam "peygamberlik" savının ol­duğu sırada ya da kısa bir süre sonra gerçekleşmeli. (Bkz. ismail Ge-lenbevî, Alel-Celâl, istanbul. 1316, 2/276-277; Muhammedi Ali Te-hânevî, Keşşâfu Istılahâti'l-Fünûn, 2/976.)

"ölüyü diriltme", "bir dağı yoketme"... gibi örnekler de verilir "mucize" için. (Yukarıda gösterilen kaynaklara ve öteki "akâid" kitap­larına bkz.)

"ölünün diriltilmesi". İmana bağlı aklın bunu kabul edebileceği söylenebilir. Ya özgür insan aklı ve bilim? Böyle bir durumun olabile-

196

ceğini kesinlikle kabul etmeyeceği açık değil mi?

Öyle şeyler var ki, "iman" ya da "imana bağlı akıl" için "müm-kün"dür ("mümkin"). Örneğin "göğe çıkmak" (burada amaçlanan "uçmak" değildir) gibi, "herhangi bir taşı, alüna dönüştürmek" gibi... Bu konularda "antiçilmiş" olsa geçerli olur. (bkz. Fıkıh kitapları, "Eyman" bölümü, örneğin Dürer, Kitabu'l-Eymân, ist., 1316, 2/52.) Hele "peygamber mucizesi" ya da "veli kerameti" sözkonusu olduğun­da, "iman"ın ve "imana bağlı akl"ın "saçma" ya da "olamaz (muhal)" diyeceği bir şey yoktur. Örneğin "gökteki AY'm bölünüp parçalanarak yere düşmesi, sonra birleşip yerine gitmesi ve eski durumunu alması" olamayacak türden değil; olabilecek türdendir. Gerekçesi de şudurO

-"AY Tann'nın bir yaratığıdır, Tanrı nasıl dilerse öyle yapar." (Bkz. Kamer Suresinin 2. ayetinin yorumlan ve bu ayete ilişkin hadis­lerin açıklanmalan, örneğin: Nevevî, Şerhu Müslim, Hamiş, Irşadu's-Sâıî Li Şerhi Sahihi'l-BSuhari, Mısır, 1307 10/276.) Herhangi bir "ölüyü diriltmek" de öyle. "Mucize" olunca, "iman" ve "imana bağlı akıl" kolaylıkla "olur" diyor. Ne var ki bunlar, "özgür insan aklının ve bilimin olur diyebileceği şeyler değildir. Çünkü insan aklının ve bili­min "ölçü"sü başkadır: "Gerçek"ler, "gözlem"ler, "deney"ler, "olgu"lar ve bunlar üstüne yapılan "değerlendirme"lerdir.

Bununla birlikte, "çağdaş" olma ve islâm'ı "çağdaşlaştırma" ça­basında olan, "Kur'an'ın Tannsallığı"nı kanıtlamaya çabalıyan kimi islam propagandacılan, "mucizeleri "akla ve bilime uydurma" yolu­nu seçmişlerdir. "Mucize"nin "tanım"ına ve "koşul"lanna aldırma­dan... örneğin: Diyanet işleri Başkan Yardımcılığı da yapmış olan Sa-deddin Evrin (Paşa), bu yolu seçmiş olanlardandır. (Bkz. Evrin, Çağımızın Kur'an Bilgisi, Ankara 1970,1/232-233,2/633-646.) Sırası geldikçe bunlar üzerinde durulacak, gerekli karşılıklar verilecektir.

Tanımı ve koşullan gözönünde tutularak unutulmaması gereken önemli bir nokta var "Mucize" konusunda en "temel" olan, "doğa ya-salanna aykınlık"tır. Bu olmadığı zaman "kelâm", herhangi bir şeyi "mucize" saymaz.

"Mucize", "Peygamberlik kurumu"nun temel dayanağıdır. Daha­sı: Tek dayanağı. "Mucize"yi görmeyen insanın "inanmak zorunda ol­madığı" kabul edilir. (Bkz. "Kelâm" kitaplan, örneğin: Nureddin e's-Sâbûnî, Mâturîdiyye Akaidi, çev. Bekir Topaloğlu, Diyanet İşleri Baş-

197

kanlığı Yay., s. 111.)

-        Öyleyse, "Peygamber"e ve "mucize"sine tanık olmayan bugü­
nün insanından "din"e, "lslam"a inanması nasıl isteniyor?

Böyle denmesin diye, her zaman ileri sürülen şu:

-        "Kur'an, en büyük mucizedir. Kıyamete kadar da kalacaktır."
"Kur'an'ın benzeri"ni hiç kimsenin yapamadığı, "Kur'an meydan

okuduğu halde" kimsenin buna güç yetiremediği ve güç yetiremeyece-ği savunulagelmiştir. Herkes de bunun böyle olduğuna inanmıştır. "Gerçek" mi, değil mi; inceleme, araştırma gereği pek duyulmamıştır. Bu konuya da sıra gelecek.

Kur'an'da, Tevrat ve açıklamalarında yer alan "Yahudi peygam-beri"nin "mucize"leri, incil'lerde yer alan "İsa'nın mucizeleri" anlatılır. Bu arada da Muhammed"inkiler... Ne var ki, Muhammed'in "Muci-ze"leri, Kur'an'dakinden çok, "hadis"lerde yer alır. Tüm "peygamber-ler"inden var "Muhammed'in mucizeleri" arasında. Bu dizide bunlar­dan birtakım örnekler sunulacak. "Mucizeler" ve "Muhammed'in Mucizeleri" dizisi aynca gelecek. İslam dünyasında en sağlam kabul edilen kaynaklanyla birlikte... Her zaman olduğu gibi... Ve "tabu"lann yaşam kaynağı olan karanlığın yenilmesi için...

2000'e Doğru

7 Ocak 1990, Yıl 4, Sayı 2

198

KUR'AN'DAKİ "AKIL VE BİLİM DIŞILIK"LAR (IV)

Kur'an'da "gökler ve yer..." denir. (Bkz. Bakara: 33,107,116, 117,164,255,284; Âlu lmrân: 29, 83,109...) Tam: 190 yerde. "Yer", içinde yaşadığımız gezegen, yani: "Dünya"dır. "Gökler"se: Evrenin kalan kesimi. Yani: "Gökler ve yer" denirken; evren ikiye aynlıyor. Bir yanda "gökler", öbür yanda da "DÜNYA". "Dünya"da, "insanlar ve öteki canlılar" yaşar. "Cinler ve şeytanlar"la birlikte. "Gök-ler"deyse: "GÖK halkı (ehlü's-semâ)", yani: "Melekler". En üstte de ("ARŞ"da) "Tann". Ama "Gökte Olan" diye nitelenir (bkz. Mülk: 16, 17.) Kur'an'ın "Tann"sı ve "O'nun sözleri"ni bize aktarıp yorumlayan­lar, bize bunu anlatırlar. (Yani, "hadis"lerde, "tefsir"lerde.)

Voltaire, "Eski Yunanlıların "gök" anlayışlan ve "tannlar"ndan sözederken: "Atmosferimizin mavi kubbesine bağlı gibi görünen yıl­dızlarla gezegenler, sonradan tannlann evi oldu. İçlerinden yedisinin kendisine özgü bir gezegeni vardı, ötekiler de nerede yer bulabildiler-se orada oturdular..." diye anlatır. (Voltaire, Felsefe Sözlüğü, çev. Lütfi Ay, Inkilap ve Aka, 1/229.) Voltaire, "Yer ve Gök" ya da "Gök­ler ve Yer" deyimi için de şöyle der: "Yerle gök" diye bağınp duru­yorlardı. Bunun: "SONSUZLUK'la bir ATOM' diye bağırmaktan farkı yoktu." (Voltaire, aynı kitap, 1/230.)

"Yeryüzü"nden "yukan"ya doğru çıplak gözle bakan kimse "Yer ve Gök" ya da "Gök (gökler) ve Yer diyebilir yalnızca. "Eskiler" de onun için böyle diyegelmişlerdir. Kur'an'ın "Tann"sı da, EVREN'e, çıplak gözle bakan kimsenin gözüyle baktığı için "GÖKLER VE YER" diyor. Voltaire'in, "Eskilerin Göğü" maddesinde sözünü ettiği "eskiler" gibi...

Bir de şimdi "lMAN"la ya da "imana bağlı akıT'la bakanlar böyle görür evreni. Çağdaş "BİLİM GÖZLÜĞÜ"yle bakanlarsa "Yer ve Gök" ya da "Gökler ve Yer" deyimini çok "komik" bulurlar.

199

"Gökler ve yer (tüm evren) 6 günde yaratılmış":

Kur'an'da, 8 yerde, "göklerin ve yerin ALTI GÜNDE yaratıldığı" anlatılır. (Bkz. A'raf: 54; Yunus: 3; Hûd: 7, Furkan: 59; Secde: 4; Fus-silet: 9-12; Kâf: 38; Hadîd: 4; Mücâdele: 4.)

"Sol gelişmelere karşı 'dinlerarası işbirliği' için çağınhp konfe­ranslar verdirilen teologlardan Prof. Dr. Guillaume, şunları söylemek zorunda kalmışün "Tevrat'ta Tekvin/1'de ve Kur'an'ın Kâf Sureasinde, 'gökleri ve yeri ve her ikisi arasındaki herşeyi altı günde yarattık.' diye söylendiğinin tersine, bu dünyanın (evrenin) alü günde yaratılmadığı­nı biliyoruz." Teolog Profesör, bunu dedikten sonra başlıyor; "Tevrat ve Kur'an'ın bilime aykırı" anlatımı karşısında "MODERN BÎLlM"in ne dediğini anlatmaya. (Bkz. Prof. A.Guillaume'ın tstanbul Üniversi­tesinde 'Garp'ta İslam Tetkikleri' Mevzuuna Dair Verdiği Konferans­lar, islam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, Cilt 1, Cüz 1-4,1953, istanbul, 1954, s. 122.) Teolog Profesöre bu açıklamasından dolayı, müslüman dinleyicilerce tepki gösterilmiştir. "Soru-cevap" sırasında biri kalkıp Profesöre, "Tanrı katındaki bir gün"ün, "insanların 50 bin yıl kadar" olduğunu anlatan Mearic Suresinin 4. ayetini ve"... alü günde yarat-ük..." derken de, insanların bildiği "24 saatlik gün"ün amaçlanmadığı­na ilişkin kimi "müfessir"in yorumunu anımsatır. Profesörün bu soru­ya karşılığı şu olur:

"Binlerce milyon yıl gibi geniş zaman kavramını 50.000 yıl ile ifade etmenin, bu zamanı '24 saatlik bir gün' ile ifade etmekten daha isabetli olacağını sanmam. Ve eskilerin '24 saatlik bir gün' derken bundan, bu kadar kısa bir zamanı kastetmediklerini söyleyen müfessir-ler de, fazla bir etki meydana getirmediler." (Bkz. Aynı yazı, aynı dergi, s. 142.)

Kaldı ki, Mearic Suresinde, Tanrı kaündaki "bir gün"ün "50 bin yıl" olduğu anlaülırken, Hacc Suresinin 47. ve Secde Suresinin 5. ayetlerinde, o "gün"ün yalnızca "bin yıl" olduğu anlaülır. Yani ayet­lerde, bu konuda da çelişki var.

Sonra, "göklerin ve yerin altı günde yaraüldığı"m anlatan ayet-lerdeki "alU gün"le neyin amaçlandığını Muhammed'in kendisi açıklı­yor. Bu açıklamaya göre, amaçlanan, herkesin bildiği "haftanın gunle-ri"din

200

 Genç Aleviler Harekatı

<<<< Kitabın Devamı >>>>

1-50 / 51-100 / 101-150 / 151-200 / 201-250 / 251-303